Islamska razvojna banka – IDB (The Islamic Deve- lopment Bank) njeno osnivanje i poslova

Islamska razvojna banka je međunarodna finansijska institucija osnovana pod okriljem Konferencije ministara finansija islamskih zemalja održanoj u Džedi 1395 po H. odnosno 1973. godine. Zvanično je otvorena 20. 10. 1975. godine. Osnovni cilj osnivanja banke je bio brz ekonomski razvoj i društveni progres zemalja članica i muslimanskih zemalja posebno, što je u skladu sa principima šerijatskog prava – islamskog zakona. Osnovne funkcije ove banke se odnose na učešće s kapitalom i garantovanje pozajmica za finansiranje projekata i pružanje pomoći preduzećima zemalja članica i pružanje drugih oblika za ekonomski i društveni razvoj. Banka je, također, zahtijevala osnivanje fonda za pomoć muslimanskim zemljama i zemljama članicama, uključujući osnivanje trust fonda. Banka posjeduje akceptne depozite i vrši mobili[1]zaciju finansijskih sredstava koristeći šerijatski kompatibilni model.

Banka pruža pomoć promoviranju i unapređenju trgovine sa inostranstvom, naročito trgovinu kapitalnih dobara između zemalja člani[1]ca, zatim pruža tehničke usluge zemljama članica[1]ma. Banke ima danas 56 zemalja članica. Osnovni uslov za potencijalno članstvo neke zemlje je da mora biti član Organizacije islamske konferencije (OIC-Organization of the Islamic Conference), zatim mora učestvovati sa osnivačkim kapitalom i plaćati određenu nadoknadu za korištenje sredstava, mora poštovati uslove i pravila koja određuje Bord guvernera. Sjedište banke se nalazi u Džedi u Kraljevini Saudijskoj Arabiji. Sporazumom o osnivanju, IDB je ovlaštena za vr[1]šenje sljedećih aktivnosti: • Investiranje u vlasnički kapital profitabilnih projekata i kompanija zemalja članica; • Investiranje u ekonomske i socijalne infra[1]strukturne projekte zemalja članica na bazi učešća ili drugih finansijskih aranžmana; • Kreditiranje privatnog i javnog sektora za finansiranje profitabilnih projekata, preduzeća i programa u zemljama članicama; • Uspostavljanje i upravljanje specijalnim fondom za specifične namjene uključujući Fond za pomoć muslimanskim zajednicama i zemljama nečlanicama; • Upravljanje trust- fondovima; • Prihvatanje depozita za povećanje fondova i za druge namjene; • Pomoć u promociji spoljne trgovine, po- sebno kapitalnih dobara, između zemalja članica; • Investiranje pogodnih fondova bez potre- be za njihovim upravljanjem; • Osiguranje tehničke pomoći zemljama članicama; • Preduzimanje istraživanja za olakšanje ekonomskih, finansijskih i bankarskih, na Šerijatu zasnovanih aktivnosti u muslimanskim zemljama; • Saradnja, na osnovu sporazuma, na način koji Banka smatra pogodnim sa svim tijelima, insti[1]tucijama i organizacijama koje imaju iste ciljeve; • Preduzimanje bilo kojih drugih aktivnosti koje mogu doprinijeti tim ciljevima.

Osnivački kapital Banke iznosio je dvije milijarde islamskih dinara (1 islamski dinar = 1 SPV). Od 1992. godine, u skladu sa rezolucijom Borda direktora, kapital se uvećao na šest milijardi islamskih dina[1]ra, podijeljenih na 600.000 akcija gdje je vrijednost svake akcije 10.000 islamskih dinara. Osnivački ka[1]pital Banke iznosi četiri milijarde islamskih dinara koji predstavljaju konvertibilnu valutu. Vrijednost islamskog dinara, koji je obračunska jedinica Banke, ekvivalentan je Specijalnim pravima vučenja (SDR) MMF. IDB ima tri regionalna predstavništva dva su osnovana 1974. godine jedno je sa sjedištem u Ra- batu (Maroku) a drugo u Kuala Lumpuru (Malezija). U julu 1996. godine Bord izvršnih direktora je donio odluku o osnivanju predstavništva i u Alma Ati u Kazahistanu.

Islamska banka za razvoj nije obična finansijska institucija koja se bavi samo bankarskim poslova[1]njem od prikupljanja sredstava i njihova čuvanja i plasiranja već predstavlja složenu finansijsku organizaciju koja se sastoji od nekoliko institucija i programa sa različitim stepenom zavisnosti od Banke.

U sklopu islamske banke za razvoj djeluju finasijske institucije čiji je glavni cilj ostvarivanje dodatnih sredstva za osiguranje finansijskih resursa, najpoznatije su: 1. Investment Deposit Sheme (Šema Investicionog depozita) koja je osnovana 1980. godine čiji je glavni cilj bio omogućivanje investitorima da na principima islamskog načina finansiranja vrše krat[1]koročna ulaganja. 2. Import Trade Financing Operations (ITFO) Finansisko Uvozno trgovinske Operacije (Uvozna trgovina), koji je počeo sa radom 1977. godine s ciljem uvoza sirovina, poluproizvoda i kapitalne opreme u zemlje članice IDB-a. U 2000/01. godini podržana su 74 projekta u vrijednosti 931 milion ID (1,2 milijarde US$), a od njegovog uvođenja do 2001. godine podržano je ukupno 1.029 projekta ukupne vrijednosti 10,2 milijarde ID (oko 13,4 mili[1]jarde US$). 3. Export Financing Scheme (EFS) Šema finansiranja izvoza, osnovana je 1988. godine s ci[1]ljem marketinga eksport importa među članicama IDB na principima kratkoročnog i dugoročnog fi- nansiranja. Organizirana je kao i svaka samostalna finansijska institucija jer ima svoje vlastite članove, kapital, budžet, izvore za zasebno vođeni račun. Osnivački kapital Export Financing Scheme (EFS) iznosi 317 miliona ID od čega je uplaćeno 133,25 miliona ID. Od navedenog kapitala učešće IDB-a iznosi 150 miliona ID, odnosno 75 miliona respektivno. U okviru Export Financing Scheme (EFS) posluje program i Badea Export Financing Sheme (BEFS) koji je počeo da se realizira od 1998. godine na bazi sporazuma između IDB-a i Arab Bank for Economic Development in Africa (BADEA) sa sjedištem u Kartumu.

IDB pored toga što je mudarib ona i upravlja fondom čiji je finansiranju arapskog izvoza u zemlje članice Organizacije afričkog jedinstva (Organizati- on of African Unity) koje nisu članice arapske lige. Fond rasplaže kapitalom od 50 miliona US$. Do 2001. godine u okviru ovog aranžmana odobreno je 29,5 miliona US$, a samo u 2000/01. godini 16,7 miliona US$. 4. Islamic Banks Portfolio for Investment & Dvevlopment (IBP) Portfolio islamskih banaka za in[1]vesticije i razvoj, aktiviran je u martu 1987. godine s cilj mobilizacija viška neaktiviranih likvidnih sred[1]stava islamskih banaka i drugih finansijskih institucija, diversifikacija njihovih portfolija, te promocija razvoja islamskog finansijskog tržišta. Uplaćeni kapital fonda iznosio je ukupno 280 miliona US$ od čega 100 miliona US$ fiksnog i 180 miliona US$ varijabilnog kapitala. U 2000/01. godini, za finansi[1]ranje trgovačkih aktivnosti, Fond je odobrio devet operacija u vrijednosti 190,0 miliona US$ što je za 78% više u odnosu na prethodnu godinu. 5. Unit Investment Fund (UIF) – Jedinica Inve[1]sticionog fonda, osnovan je decembra 1989. godine a sa radom zvanično počinje 1992. godine. Islamska Banka za Razvoj u fondu ima poziciju mudariba. UIF fond u svome poslovanju primjenjuje sljede[1]će modele finansiranja: idžaru, istisna’, bai al- ajal s rok otplate je od pet do dvanaest godina. Pored spomenutih modela UIF fond u svome poslovanju primjenjuje murabehu kao model za kratkoročna finansiranja trgovine sa rokom od šest do dvanaest mjeseci. Od svog postojanja do 2001. godine UIF fond je odobrio 101 projekat ukupne vrijednosti 877,3 miliona US$. 6. IDB Infrastructure Fund – Fond za Infra[1]strukturu, je osnovan 1999. godine sa sjedištem u Bahreinu osnivački kapital Fonda je iznosio mi[1]lijardu US$ kao i dopunski kapital od 500 miliona US$. Glavni cilj osnivanja ovog Fonda u sklopu IDB[1]a bio je podrška i promocija islamskih finansijskih aktivnosti kao i stvranje jedinstvenog islamskog novčanog i tržišta kapitala, odnosno instrumenata i institucija islamskog finansijskog tržišta. IDB Infrastructure Fund u svom polsovanju striktno primje- njuje finansijske modele poslovanjakoji su prihvatljivi sa aspekta Šerijata. 7. IDB Unit Investment Fund (UIF) uspostav- ljen je 1989. godine. Do 2001. godine za sektor finansiranja trgovine Fond je izdvojio 284,5 miliona US$. 8. BADEA Export Financing Sheme (BEFS) predstavlja poseban program u okviru EFS koji se realizira od 1998. godine na bazi sporazuma izme- đu IDB-a i Arab Bank for Economic Development in Africa (BADEA) sa sjedištem u Kartumu. Prema tom sporazumu IDB će kao mudarib upravljati fondom od 50 miliona US$ namijenjenih finansiranju arap[1]skog izvoza u zemlje članice Organizacije afričkog jedinstva (Organization of African Unity) koje nisu članice arapske lige. Do 2001. godine u okviru ovog aranžmana odobreno je 29,5 miliona US$, a samo u 2000/01. godini 16,7 miliona US$. U 2005/2006. godini odobreno je 316 projekata u 46 islamskih zemalja članica Banke i 16 projekata u zemljama ne članicama u kojima žive muslimani. Za realizaciju ovih projekata Banka je izdvojila 3,987 milijardi američkih dolara. Od njena osnivanja pa do kraja 2006. godine Banka je izdvojila 8,47 milijar- di američkih dolara za realizaciju različitih projekata. Najviše srestava je usmjereno u sektoru trgovine 59%, javni sektor 40% i 1% je usmjeren je za finansiranje socijalnog sektora.

Glas islama, 242, R: Islamska ekonomija A: Enver Gicić