Životinja koja se hrani nečistoćama naziva se dželala kod šerijatskih pravnika. Dželala (koprofag) odnosi se na životinju koja se prehranjuje izmetom, a izmet se često naziva džille.

Ebu Davud je rekao: „Dželala je životinja koja se hrani izmetom.“ Također, imam Ahmed je istakao: „Dželala je ono što se hrani izmetom, bilo da su u pitanju stoka ili ptice.“  Ove tvrdnje mogu se naći u djelu Masail imama Ahmeda koje prenosi Ebu Davud.

Dželala se koristi kao termin koji obuhvata sve životinje koje se hrane nečistoćama, bez obzira na vrstu, uključujući deve – kamile, krave, ovce, kokoške, guske i druge jestive životinje. Imam Nevevi je naglasio: „Dželala može biti deva, krava, ovca, kokoška, guska i druge slične životinje.“

U hadisu koji prenosi Ibn Abbas, radijallahu anhu, stoji: „Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, zabranio je mlijeko dželale.“¹⁷ Također, od Ibn Omera, radijallahu anhu, prenosi se da je rekao: „Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, zabranio je konzumiranje mesa dželale (životinje koja se hrani nečistoćama – koprofag) i njenog mlijeka.“¹⁸ Od Abdullaha ibn Amra, radijallahu anhu, prenosi se: „Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, zabranio je na dan Hajbera meso domaćih magaraca, dželalu (životinju koja se hrani nečistoćama), njeno jahanje i konzumiranje njenog mesa.“

Iz ovih hadisa jasno se može zaključiti da su zabranjene tri stvari: konzumiranje mesa dželale (koprofaga), pijenje njenog mlijeka i jahanje. Prema mišljenju većine učenjaka, tome se mogu dodati i jaja dželale.

Vrste životinja koje se hrane nečistoćama 

1) Ako se nečistoća konzumira u malim količinama, dok je većina hrane životinje čista, pravilo dželale se na nju ne primjenjuje. El-Hatabi je rekao: „Ako životinja pase na pašnjaku i jede žito, a s vremena na vrijeme konzumira nešto nečisto, ona nije dželala (koprofag). Slična je kokošima i drugim životinjama koje povremeno pojedu nešto nečisto, dok većina njihove hrane dolazi iz čistih izvora. Stoga njihovo meso nije zabranjeno.“

Šejh Ibn Usejmin je rekao: „Ako životinja jede čistu i nečistu hranu, ali većina njenog obroka je čista, onda ona nije dželala i njeno meso je dozvoljeno. Ovo pravilo može se primijetiti i kod nekih uzgajivača ptica koji im daju tečenu krv kako bi ih ojačali ili ubrzali njihov rast. To ne čini njihovo meso zabranjenim ili nepoželjnim, jer ako je većina hrane čista, pravilo se odnosi na većinu.“

2) Ako većina hrane koju životinja konzumira čini nečistoću, a to se odražava na mesu i mirisu životinje, tada se na nju primjenjuje zabrana. U tom slučaju, zabranjeno je jesti njeno meso i jaja, piti njeno mlijeko i jahati je.

El-Kesani je rekao: „Dželala (koprofag) je samo ona životinja koja se promijenila i od koje se osjeća smrad. Tada je dželala, njeno mlijeko se ne pije, niti se njeno meso jede.“

Imam Ibrahim el-Harbi je rekao: „Zabranjeno je piti njeno mlijeko jer će onaj ko ga konzumira okusiti sadržaj onog što je ona jela. Također, zabranjeno je jesti njeno meso. I jahanje je također zabranjeno jer se znoji, pa se miris nečistoće može osjetiti u njenom znoju, a jahač će to sigurno primijetiti. Ako se jahač uspije zaštititi od toga, može je jahati, ali nije dozvoljeno piti njeno mlijeko niti jesti njeno meso, osim ako se ne pripremi na način koji uklanja te nečistoće.“

3) Ako je većina hrane koju životinja konzumira nečistoća, ali se njen efekat ne primjećuje na mesu i mirisu životinje, postavlja se pitanje da li se takva životinja smatra dželalom ili ne.

Prema hanefijama i šafijama, takve životinje ne smatraju se dželalom jer je uslov za dželalu da se primijeti efekat konzumacije nečistoće na mesu i mirisu. El-Serahsi je rekao: „Dželala je ona koja se često hrani leševima, tako da se njeno meso mijenja i postaje smrdljivo, te je zabranjeno jesti; dok životinja koja miješa leševe i čistu hranu na način da se efekat ne primjećuje na mesu, nije zabranjena za jelo.“

Imam Nevevi je izjavio: „Količina nečistoće nije presudna, već je važno da li se osjeća miris ili smrad. Ako se u njenom znoju ili drugdje osjeća miris nečistoće, tada se smatra dželalom, inače ne.“

Abu el-Ma’ali el-Džuvejni je rekao: „Nema oslonca na količinu nečistoće, već se oslanja na prisutnost mirisa, što se može provjeriti prilikom klanja.“

Ova perspektiva dodatno potkrepljuje argumentaciju da nečistoća koja se transformira (tj. postane nešto drugo) nema pravno značenje, već se uzima u obzir samo ako se primijeti njen efekat. Kao što je prethodno navedeno, biljke i usjevi koji se hrane nečistoćama nisu problematični, jer su postali čisti nakon transformacije u hranljive materije koje koriste drveće, osim ako se efekat nečistoće ne vidi u zrnu ili plodu. Obe situacije su slične.

El-Bajheki je rekao: „Ono što se prenosi o zabrani dželale i ono što su učenjaci rekli, odnosi se na prisustvo mirisa nečistoće u mesu.“

Šejh Halid el-Mušeikih je rekao: „Ispravno u ovom pitanju je da ako nečistoća ostavlja efekat na ukus mesa, miris ili mlijeko, ili uzrokuje bolesti, to je zabranjeno; dok ako nema efekta, to je dozvoljeno, jer se nečistoće čiste transformacijom, a ove stvari su postale meso, krv, mlijeko itd. Ovo je najispravnije u mišljenju učenjaka u vezi sa dželalom.“

Prema hanbelijama, takva životinja se smatra dželalom, jer se prema njihovom učenju dželala definira kao životinja čija je većina hrane nečistoća, bez obzira na to da li se njen efekat vidi ili ne. Ibn Kudama je rekao: „Ako je većina hrane nečistoća, njeno meso i mlijeko su zabranjeni; dok ako je većina hrane čista, tada nije zabranjeno ni jesti ni piti.“

4) Meso životinje koja se smatra dželalom nije dozvoljeno jesti sve dok ne nestanu tragovi smrada i nečistoće. To se postiže njenim zatvaranjem i hranjenjem čistom hranom. Ibn Kudama navodi: „Zabrana se uklanja zatvaranjem životinje (karantinom), što je općeprihvaćeno.“

El-Nevavi objašnjava: „Ako se životinja zatvori nakon što su se pojavili tragovi smrada i hrani čistom hranom, a miris nestane, tada je klanje te životinje dozvoljeno. Ne postoji tačno određena količina hrane niti vremensko ograničenje, samo treba uzeti u obzir šta se obično smatra dovoljnim za uklanjanje mirisa nečistoće. Ako se životinja ne hrani, zabrana ne nestaje pranjem mesa nakon klanja ili kuhanjem, čak i ako miris nestane.“

Šejh El-Islam Ibn Tejmijja ističe: „Ako se životinja zatvori dok se ne očisti, postaje dozvoljena prema saglasnosti muslimana. Prije toga se u njenom mlijeku, jajima i znoju mogu primijetiti tragovi nečistoće, a osjeća se i smrad. Kada to nestane, ona postaje čista, jer se pravilo zasnovano na uzroku ukida kada uzrok nestane.“

Hafiz Ibn Hadžer dodaje: „Ono što se uzima u obzir za dozvolu konzumiranja dželale je uklanjanje mirisa nečistoće nakon što je hranjena čistom hranom, prema ispravnom mišljenju.“

Neki učenjaci odredili su vremenska razdoblja zatvaranja (karantina): 40 dana za deve i krave, 7 dana za ovce i 3 dana za piliće. Također, prenosi se od Nafa’a da je Ibn Omer r.a. zatvarao dželalu 3 dana, kako se navodi u djelu Musannaf Ibn Abi Šejbe.

5) Da li je konzumacija mesa dželale zabranjena ili nepoželjna?

Prema hanbelijama, meso, jaja i mlijeko dželale su zabranjeni, a jahanje se smatra nepoželjnim.

Prema hanefijama i šafijama, kao i jednom mišljenju među hanbelijama, konzumacija, pijenje mlijeka i jahanje dželale smatraju se nepoželjnim.

El-Hatabi navodi: „Konzumacija mesa i mlijeka dželale nepoželjna je zbog čistoće, jer se pri konzumaciji osjeća smrad nečistoće u mesu.“

Hafiz Ibn Hadžer kaže: „Grupa šafija, što je stav hanbelija, smatra da je zabrana zasnovana na tome da se radi o zabranjenoj hrani. Sa tim se slaže Ibn Dekik el-I’d, kao i mnogi učenjaci koji su uključili jaja uz mlijeko i meso.“

Šejh Ibn Usajmin dodaje: „Zabrana jahanja je radi čistoće, a zabrana konzumacije je ili nepoželjna ili stroga zabrana, u zavisnosti od različitih mišljenja među učenjacima.“

Glas islama 362, R: Šerijat i pravo, A: Prof. dr. Enver Gicić