Prva, generalna primjedba koja se može istaći na važeći Ustav Republike Srbi je iz 2006. godine jeste ta da on nije postavio čvrste demokratske osnove cjelokupnom prav nom poretku u državi. Ovaj najviši pravni i po litički akt Srbije zaostaje u mnogim aspektima za onim normiranjem kakvo je postojalo npr. u Povelji o ljudskim i manjinskim pravima i gra đanskim slobodama, tj. u tzv. Maloj povelji, koja je bila regulirala manjinska prava i slobode u nekadašnjoj Državnoj zajednici Srbije i Crne Gore 2003. godine. Uzgred da napomenemo, Bošnjaci južnog Sandžaka su glasali za osamo- staljenje Crne Gore na referendumu 2006. god. jer su bili izmanipulirani pričom da će u sa- mostalnoj i nezavisnoj Crnoj Gori imati veća prava i slobode i, maltene, živjeti u državi bla- gostanja u odnosu na dotadašnju Državnu za- jednicu. Danas, pak, mnogi od Bošnjaka „traže“ da država Crna Gora u svoje pozitivno zako- nodavstvo, pored najviših evropskih i svjetskih standarda, preuzme i katalog ljudskih prava i sloboda baš iz pomenute Male povelje, jer se radi o mnogo višem nivou poštovanja ljudskih prava i sloboda nego što ih danas ima nezavisna i suverena država Crna Gora. No, kada se tiče države Srbije, de lege lata posmatrano, ukazat ćemo na jedan veći broj nedostataka njenog najvišeg pravnog i politič- kog akta. Naime, veoma je teško shvatiti takav Ustav koji nema garanciju prava na privatnost ljudi i građana. To je utoliko teže shvatiti ako se zna da je ustavno-pravni razvoj druge polovine 20. vijeka protekao prvenstveno u razvoju i pri- znavanju upravo tog ljudskog prava – prava na privatnost. U vremenu sadašnjem nimalo nije lako objasniti činjenicu da je čak i komunistički Ustav Jugoslavije iz 1946. god. garantirao baš to pravo, kao neprikosnovenost ličnosti, te da su poslije njega i ustavi iz 1974., kako savezni, tako i svi republički, imali vrlo određenu garan ciju nepovredivosti privatnog života i privat nosti građana. Dakle, danas, decenijama nakon odlaska komunističkih režima, u Ustavu mo derne evropske Srbije nema ni traga o jednom od najviših civilizacijskih dostignuća – ljud skom pravu na privatnost. Isto tako, podvlačimo da je u ovom Ustavu, u poređenju sa Malom poveljom, značajno osla bljen položaj Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda. Prema Maloj povelji Evropska konvencija je bila iznad Usta va, a sada postoji primat Ustava Srbije u odno su na Evropsku konvenciju koja je, formalno pravno, ispod Ustava. Zbog tako promijenje nog položaja možemo slobodno konstatirati da je važećim Ustavom znatno pogoršan položaj ljudskih prava u Srbiji. Što se tiče daljih konkretnih primjedbi na Ustav RS, na koje želimo ukazati u ovom član ku, a koje su se do sada iskristalizirale u raznim napisima, primjedbama, udžbenicima, mišljenji ma međunarodnih faktora i sl., one u najbitni jim elementima izgledaju ovako: 1. U članu 1. Ustava se, između ostalog, kaže: „Republika Srbija je država srpskog naro da i svih građana koji u njoj žive…“ Ova odredba je neprihvatljiva jer je nede mokratska i odudara od savremenih trendova u Evropi i svijetu. Naime, ovom odredbom Re publika Srbija je određena kao nacionalna drža va – država srpskog naroda, pa makar da u na stavku spominje i sve građane koji u njoj žive. Radi se o ideološkom, nacionalističkom opre djeljenju koje srpski narod stavlja u povlašte ni položaj u odnosu na druge narode, manjine i etničke grupe, odnosno ostale građane Repu blike Srbije. Ovu odredbu treba ispraviti tako da se u njoj nabroje svi narodi, manjine, grupe, manjinski narodi, nacionalnosti…, i to tako da budu jed- nako tretirani. U protivnom, imamo čistu dis- kriminaciju nesrpskih naroda i građana koji žive u Republici Srbiji. Takođe, treba normirati da se umjesto izraza srpski koristi izraz srbijanski u svim slučajevi ma kada se ne radi direktno o srpskom narodu, već se radi o državi Srbiji, kao državi svih njenih nacionalnosti i građana. 2. Član 10. treba preformulirati tako da glasi da je u Republici Srbiji u službenoj upotre bi ne samo srpski jezik i ćirilično pismo, nego i bosanski, hrvatski, mađarski, albanaki… jezik i latinično pismo. Nema razloga da ovo ne bude uređeno Ustavom u cilju bolje ravnopravnosti i jednakosti građana i nacionalnosti. 3. U članu 20. stav 2. koji glasi: „Dosti gnuti nivo ljudskih i manjinskih prava ne može se smanjivati“, treba preformulirati tako da glasi: „Dostignuti nivo kao i obim ljudskih i manjinskih prava ne mogu se smanjivati, niti se jednom stečena prava mogu uskraćivati ili uki dati.“ 4. U Ustavu nije uneseno pravilo o zabra ni ograničenja ljudskih i manjinskih prava, uz izgovor da ona nisu zajamčena Ustavom, iako su propisana međunarodnim ili regionalnim dokumentima. Zato bi u Ustav trebalo unije ti odredbu koja bi mogla da glasi: „Nije do pušteno ograničavanje ljudskih i manjinskih prava zajamčenih općeprihvaćenim pravilima međunarodnog prava, međunarodnim ugovori ma koji važe u Republici Srbiji, kao i zakonima i drugim propisima na snazi, pod izgovorom da ona nisu zajamčena ovim Ustavom, ili da su zajamčena u manjem obimu.“ Naime, sadašnji Ustav Srbije ne sadrži pravilo o zabrani uskra ćivanja prava, niti pravilo o zabrani snižava- nja jednom dostignutog nivoa zaštite ljudskih prava, tj. tzv. stečenih prava, pa bi to trebalo re- gulirati. 5. Takođe, prilikom nabrajanja kataloga prava, Ustav ne sadrži dvije garancije koje su bile sadržane u ranijim ustavnim dokumentima, a to su zabrana dužničkog ropstva i poštovanje prava na privatnost. Dužničko ropstvo je za- branjeno članom 11. Međunarodnog pakta UN o građanskim i političkim pravima iz 1966. go- dine, koji kaže: „Niko ne može da bude zatvo- ren iz jednog jedinog razloga što nije u stanju da izvrši ugovornu obavezu.“ Sličnu zabranu je sadržavala i Mala povelja. Pravo na privatnost, pak, koje smo već spomenuli u uvodu ovoga članka, priznato je članom 8. Evropske kon- vencije o ljudskim pravima i osnovnim sloboda- ma, članom 24. Male povelje, kao i članom 18. prethodnog Ustava Srbije iz 1990. godine, ali to pravo sada važeći Ustav Srbije ne sadrži u svom katalogu. 6. U važećem Ustavu i kod onih prava koja su nabrojana nije jasno određena njihova sadržina. Tako npr. u članu 23. stoji da je ljud- sko dostojanstvo neprikosnoveno, ili npr. u članu 72. jamči se autonomija univerziteta, vi- sokoškolskih i naučnih ustanova, ali nema do- datnih riječi kojima bi se bliže odredila sadržina ovih pravnih garancija. Zbog ovakvih nepreci- znosti moguća su različita shvatanja domašaja pojedinih garancija prava i sloboda. Ovaj ne dostatak se, naročito, može uočiti kod garan cije prava na pravično suđenje, koje garantira i Evropska konvencija u svom članu 6. Naime, član 32. Ustava sadrži garanciju na pravično su đenje, ali on tu garanciju ne vezuje za građanska prava, već samo za prava lica protiv koga se vodi krivični postupak. Ovdje treba dopuniti pojaš njenje člana 32. tako da on jamči ne samo pro cesna prava okrivljenog lica, nego sva njegova prava i slobode, kao npr. pravo da mu sudi neza visan i nepristrasan sud, pravično i u razumnom roku i sl. 7. Naročito treba predvidjeti da katalog ljudskih prava, koji je sadržan u međunarod nim dokumentima, ima primat u odnosu na ka talog ljudskih prava koja sadrži Ustav. Ovo je naročito vidljivo kod Evropske konvencije koja u članu 8. sadrži garanciju prava na privatnost, dok Ustav Srbije uopće ne poznaje garanciju prava na privatnost. Znači, pošto Ustav Srbije ima primat u odnosu na Konvenciju, onda se ona sada u ovom dijelu kod poštovanja privat nosti, formalno-pravno posmatrano, u Srbiji ne može primjenjivati.

Nastavit će se…

 Glas islama, 227, R: Analize, A: Harun Hadžić